Raporti i OECD-SIGMA: Reforma territoriale nuk gjeti zbatim

03-02-2026

Pavarësisht ndryshimeve të thella ligjore dhe administrative, pushteti vendor në Shqipëri vijon të mbetet financiarisht i dobët dhe me autonomi të kufizuar.

Një reformë e thellë, por me zbatim të pjesshëm

Shqipëria ndërmori rreth një dekadë më parë reformën më të thellë territoriale në Ballkanin Perëndimor, duke reduktuar ndjeshëm numrin e njësive vendore. Megjithatë, më shumë se dhjetë vite pas hyrjes në fuqi, një pjesë e konsiderueshme e kësaj reforme nuk ka gjetur zbatim real në terren.

Kështu konstaton një raport i ri i SIGMA-s pranë :contentReference[oaicite:0]{index=0} dhe Bashkimit Europian, i cili analizon funksionimin e qeverisjes shumë-nivelëshe në Ballkanin Perëndimor dhe sfidat që lidhen me decentralizimin.

Kuadër ligjor i mirë, zbatim problematik

Sipas dokumentit “Implementation and challenges of multi-level governance in the Western Balkans”, Shqipëria ka ndërtuar një kuadër ligjor të përafruar me standardet e Bashkimit Europian për vetëqeverisjen vendore. Megjithatë, zbatimi i këtij kuadri mbetet problematik, veçanërisht në fushat e financave, kompetencave reale dhe koordinimit me qeverinë qendrore.

Raporti ndalet te reforma territoriale e vitit 2015, e cila uli numrin e njësive vendore nga 373 në 61 bashki, duke vlerësuar se ajo nuk u shoqërua me një decentralizim të vërtetë financiar dhe funksional.

Kompetenca të kufizuara për bashkitë

Aktualisht, bashkitë shqiptare janë përgjegjëse kryesisht për infrastrukturën teknike, si menaxhimi i mbetjeve, furnizimi me ujë, kanalizimet, transporti urban dhe rrugët lokale. Ndërkohë, sektorë kyç si shëndetësia dhe arsimi vijojnë të mbeten të centralizuara.

Vetëm në vitin 2024 ka nisur një projekt pilot për t’u dhënë bashkive disa kompetenca shtesë në arsim, bujqësi dhe shërbimin shëndetësor parësor, por ky proces është ende në fazë të hershme.

Autonomi formale, kontroll real nga qendra

Edhe pse Kushtetuta dhe ligji për vetëqeverisjen vendore garantojnë autonominë e bashkive, raporti vëren se kjo autonomi kufizohet ndjeshëm nga kontrolli i fortë financiar dhe administrativ i qeverisë qendrore. Një nga problemet e evidentuara është vendosja e tavaneve të pagave për administratën vendore, të cilat e bëjnë të vështirë tërheqjen e stafit të kualifikuar dhe dobësojnë kapacitetet reale të pushtetit vendor.

Financimi, hallka më e dobët e decentralizimit

SIGMA identifikon financimin si problemin më të madh të bashkive shqiptare. Të ardhurat e veta, kryesisht nga taksa e pronës, ndërtimi dhe tarifat e shërbimeve, përbëjnë vetëm 39% të të ardhurave totale. Ndarja e taksave kombëtare zë rreth 5%, ndërsa pjesa dërrmuese e buxheteve lokale varet nga transfertat nga buxheti i shtetit.

Edhe mekanizmi i barazisë financiare, i krijuar për të reduktuar diferencat mes bashkive të pasura dhe atyre më të varfra, funksionon dobët. Sipas raportit, Shqipëria ka pabarazinë më të madhe financiare mes bashkive në Ballkanin Perëndimor, duke i lënë shumicën e tyre në vështirësi të vazhdueshme.

Mungesë përfshirjeje dhe bashkëpunimi

Raporti nënvizon gjithashtu se bashkitë përjashtohen kryesisht nga hartimi i politikave kombëtare, pavarësisht ekzistencës së strukturave formale të dialogut. Ndërkohë, bashkëpunimi ndërbashkiak për shërbime si menaxhimi i mbetjeve, uji apo zhvillimi ekonomik mbetet i kufizuar dhe shpesh varet nga financime të përkohshme nga donatorët.

Decentralizim i papërfunduar

Sipas vlerësimit të SIGMA-s, Shqipëria ka hedhur bazat ligjore dhe territoriale për një pushtet vendor më të fortë, por pa një reformë të thellë fiskale dhe pa transferim real të kompetencave, decentralizimi mbetet i paplotë. Me nivelin aktual të zbatimit, bashkitë vazhdojnë të funksionojnë më shumë si hallka administrative të qeverisë qendrore, sesa si aktorë realë të zhvillimit dhe demokracisë vendore.

Burimi: Monitor